1. اطلاعات ایمنی مواد (MSDS / SDS)
- شناسایی کامل خصوصیات فیزیکی، شیمیایی، و خطرات بالقوه سیال ذخیرهشده (سمیت، اشتعالپذیری، واکنشپذیری، خورندگی)
- تعیین اقدامات اضطراری در صورت نشت، آتشسوزی یا تماس با مواد
- ارائه دستورالعملهای لازم برای حمل و نقل، انبارداری و دفع ایمن
جانمایی سایت و ملاحظات محیطی (Site Plan & Environmental Factors)
- توپوگرافی و پستی و بلندی زمین (تراس بندی): انتخاب مکان مناسب برای جلوگیری از تجمع سیالات نشتکرده و تسهیل دسترسی
- فاصله از مراکز جمعیتی و واحدهای مجاور: رعایت الزامات استانداردها (مانند IPS-G-SF-150, TOTAL GS-EP-SAF-253, IPS-E-PR-190, IPS-C-SF-550) برای ایجاد حریم ایمن و کاهش اثرات حوادث احتمالی
2.شرایط جغرافیایی و اقلیمی
- صاعقه: در نظر گرفتن سیستمهای حفاظت در برابر صاعقه (Lightning Protection)
- باد غالب: تأثیر جهت باد بر پراکنده شدن بخارات و گازهای سمی یا قابل اشتعال
- دماهای شدید (انجماد/یخبندان): نیاز به عایقبندی یا سیستمهای گرمایشی (Heat Tracing) برای سیالات حساس به دما
- گرد و خاک و محیط زیست: تأثیر ذرات معلق بر تجهیزات و نیاز به پوششهای محافظ روی بدنه مخازن (Paint & Epoxy Coatings, Abrasion-Resistant Coatings, Anti-Dust Coatings)
- پوشش گیاهی: ارزیابی ریسک آتشسوزی ناشی از پوشش گیاهی اطراف مخازن (به ویژه برای مواد قابل اشتعال)
- زلزله و رانش زمین: طراحی سازه مخزن و پیریزی با مقاومت لرزهای لازم
- سیل و برف: در نظر گرفتن ارتفاع سطح آب در صورت وقوع سیل و میزان بارش برف
3. دسترسی و زیرساخت حمل و نقل (Transportation & Access Infrastructure)
- مسیرهای دسترسی: تعبیه راههای ایمن و کافی برای تردد خودروهای سنگین (کامیون)، تانکرها، و دسترسی آسان به کشتی (در صورت وجود اسکله)
- خطوط لوله: جانمایی و طراحی ایمن خطوط لوله انتقال سیالات به مخازن و بالعکس و نیز دسترسی مخازن به یکدیگر
دسترسی برای عملیات
- تعمیرات و نگهداری: ایجاد سکوها، نردبانها و مسیرهای دسترسی ایمن (Access Platforms)
- اطفای حریق: اطمینان از دسترسی آسان و سریع خودروهای آتشنشانی و نیروهای امدادی به تمامی نقاط مخزن
4. چیدمان و فواصل ایمنی (Layout & Spacing)
- فاصله بین مخازن: رعایت حداقل فواصل استاندارد بر اساس نوع سیال، حجم مخزن و ریسک آتشسوزی
- جانمایی تجهیزات جانبی: فاصله مناسب ایستگاههای پمپاژ، ساختمانهای کنترلی، بازوهای بارگیری/تخلیه (Loading Arms) و سایر تأسیسات نسبت به مخازن
- چیدمان کلی سایت: طراحی چیدمانی که جریان ایمن مواد را تضمین کرده و در صورت بروز حادثه، از سرایت آن به سایر بخشها جلوگیری کند
5. خصوصیات سیال ذخیرهشده (Fluid Characteristics)
- سمی (Toxic): نیاز به سیستمهای هشدار نشت گاز، تهویه مناسب (به خصوص وقتی مخزن در سیلو یا انبار بسته باشد) و تجهیزات حفاظت فردی
- مواد شیمیایی (اسید، باز، و غیره): ملاحظات مربوط به خوردگی، واکنشپذیری و نیاز به مواد خاص در ساخت مخزن و سیستمهای جانبی (مانند استفاده از GEOTEXTILE در برخی کاربردها)
- قابل اشتعال و احتراق (Flammable & Combustible): مهمترین دسته از نظر ریسک حریق و انفجار؛ نیازمند رعایت فواصل ایمنی، سیستمهای اطفای حریق قوی و جلوگیری از منابع احتراق
- آب و سیالات دیگر: ملاحظات مربوط به ذخیرهسازی حجم زیاد آب (مثلاً برای اطفای حریق) یا سایر سیالات که ممکن است خطرات خاص خود را داشته باشند
6. انواع مخازن (Tank Types)
- سقف ثابت (Fixed Roof Tanks): شامل مخازن با سقف مخروطی (Cone Roof) و گنبدی (Dome Roof) برای مواد با فشار بخار پایین
- مخازن کروی (Spherical Tanks) و Bullet Tanks: برای ذخیره گازهای مایع تحت فشار
- سقف شناور (Floating Roof Tanks): برای کاهش تبخیر و ریسک حریق مواد قابل اشتعال در مخازن بزرگ
- زیرزمینی یا روزمینی (Underground or Aboveground): ملاحظات ایمنی و طراحی متفاوت برای هر کدام
7. شرایط عملیاتی و طراحی (Process Conditions)
- شرایط طراحی (Design Conditions): دما (T) و فشار (P) طراحی که مخزن باید تحمل کند
- شرایط عملیاتی (Operating Conditions): محدوده نرمال دما، فشار و سطح مایع (L) در حین بهرهبرداری
8. سیستمهای هشدار و اعلام (Detection & Alarm Systems)
- اعلام حریق (Fire Detection): انواع سنسورها (حرارتی، شعلهای، دود) و تعداد مورد نیاز بر اساس استانداردها
- اعلام نشت گاز (Gas Leak Detection): سنسورهای تشخیص گازهای قابل اشتعال (Flammable Gas) و سمی (Toxic Gas) در نقاط استراتژیک
- سیستمهای اعلام و هشدار (Fire & Gas Detection System): هماهنگی بین سیستمهای اعلام حریق و نشت گاز و ارسال آلارم به مرکز کنترل یا فرمان shutdown
9. متعلقات و تجهیزات جانبی مخزن (Tank Accessories)
- میکسر (Mixer): برای همگنسازی سیالات یا جلوگیری از تهنشینی، با در نظر گرفتن ریسکهای مرتبط (مانند الکتریسیته ساکن)
- سیستم کنترل فشار (Pressure Control System): شامل شیرهای اطمینان، سیستم گازپوشانی (Blanketing) برای مواد حساس به هوا یا قابل اشتعال
10. سیستمهای اطفای حریق (Fire Fighting Systems)
- تجهیزات ثابت (Fixed Systems): سیستمهای اسپری آبی (NFPA 15)، کف (Foam)، یا سیستمهای گازی (Rimseal Protection)(در صورت لزوم)
- تجهیزات پرتابل (Portable Equipment): کپسولهای آتشنشانی، لانسهای کف، هوزریلها
- عملکرد (اتوماتیک/دستی): طراحی سیستمها برای واکنش سریع و اتوماتیک یا امکان فعالسازی دستی
- دسترسی به عامل اطفاء: تأمین میزان کافی آب (برای 6 تا 24 ساعت یا بیشتر، بسته به ریسک) از منابع مطمئن مانند آب دریا، رودخانه، یا مخازن ذخیره آب فرآیندی/آتشنشانی
11. حفاظت از خوردگی (Corrosion Control)
- حفاظت کاتدیک (Cathodic Protection): برای جلوگیری از خوردگی فلز مخازن، به ویژه مخازن دفنشده یا در معرض رطوبت
- پوششهای محافظ (Painting & Lining): استفاده از رنگهای اپوکسی، پلیاورتان و لایههای داخلی (Lining) برای محافظت بدنه مخزن در برابر خوردگی داخلی و خارجی
12. دیوارههای حفاظتی (Dike Walls / Containment Bunds)
- طراحی و ابعاد: ایجاد دیوارههای خاکی یا ترجیحا بتنی در اطراف مخازن برای مهار نشت سیالات.
- مساحت و ارتفاع: محاسبه حجم لازم برای مهار محتویات بزرگترین مخزن در هر منطقه دایک (الزامات پدافند غیرعامل).
- شیببندی: ایجاد شیب مناسب برای هدایت سیال به سمت نقطه تخلیه یا جمعآوری و دور کردن از سایر مخازن یا ساختمان ها
- تعداد مخزن در هر دایک: رعایت الزامات استاندارد برای تعداد مخازن قرارگرفته در یک حوضچه حفاظتی الزامات پدافند غیرعامل)
13. سیستم حفاظت در برابر صاعقه و ارتینگ (Lightning Protection & Earthing System)
- صاعقهگیر: نصب سیستمهای مناسب برای هدایت جریان صاعقه به زمین
- ارتینگ (Grounding): اتصال تمام تجهیزات فلزی (مخازن، لولهها، سازهها) به سیستم ارتینگ برای تخلیه بارهای الکتریکی ساکن و محافظت در برابر صاعقه
14. مقاومسازی در برابر حریق (Fire Proofing)
- پوششهای مقاوم در برابر حرارت: اعمال مواد نسوز بر روی بدنه و پایههای مخازن حاوی مواد بسیار قابل اشتعال (مانند LPG) برای جلوگیری از شکست حرارتی (BLEVE)
15. سیستمهای قطع اضطراری (Emergency Shutdown Systems - ESD)
- ESD / SD / PSD: طراحی و نصب سیستمهایی که در صورت وقوع شرایط اضطراری (مانند آتشسوزی، نشت بزرگ، یا شرایط عملیاتی ناایمن)، به طور خودکار یا دستی، جریان مواد به مخزن یا از آن را قطع کرده و فرآیند را به حالت ایمن منتقل میکنند
16. تخلیه، فرار و نجات (Escape, Evacuation & Rescue - EER)
- مسیرهای فرار: تعیین و علامتگذاری مسیرهای خروج اضطراری ایمن
- نقاط تجمع ایمن (Assembly Points): تعیین مکانهای امن برای تجمع کارکنان پس از تخلیه
- تجهیزات نجات: فراهم کردن تجهیزات لازم برای عملیات نجات در شرایط اضطراری
