هدف طرح توضیح میدهد که یک گره در شرایط عادی و طراحیشده باید چه کاری انجام دهد. به عبارت دیگر، هدف طرح بیان میکند که عملکرد مورد انتظار از آن بخش فرآیند چیست.
قبل از اینکه تیم HAZOP بتواند انحرافات را بررسی کند، ابتدا باید بداند عملکرد صحیح و مورد انتظار گره چیست. اگر هدف طرح بهدرستی تعریف نشود، شناسایی انحرافات، علل، پیامدها و اقدامات اصلاحی نیز دقیق نخواهد بود.
هدف طرح میتواند بهصورت کیفی یا کمی بیان شود.مانند:
- گرم کردن جریان خوراک از دمای ۳۰ درجه سانتیگراد به ۸۰ درجه سانتیگراد با استفاده از بخار، در فشار عملیاتی مشخص و با دبی طراحیشده.
- انتقال مایع از مخزن ذخیره به واحد فرآیندی بعدی با دبی مشخص و فشار دهش مناسب، بدون ایجاد کاویتاسیون و بدون برگشت جریان.
هـــدف روشــن
هدف طرح باید به اندازه کافی روشن باشد تا اعضای تیم HAZOP برداشت مشترکی از عملکرد گره داشته باشند. اگر هدف طرح مبهم باشد، ممکن است اعضای تیم درباره انحرافات و پیامدهای احتمالی به نتیجه یکسانی نرسند.
برای مثال این هدف: «این خط برای انتقال سیال استفاده میشود.»
این عبارت مبهم است، چون این گزینهها را مشخص نمیکند:
- چه سیالی منتقل میشود
- از کجا به کجا منتقل میشود
- با چه دبی و فشاری منتقل میشود
- دمای سیال چقدر است
- شرایط عادی بهرهبرداری چیست
- آیا جریان باید پیوسته باشد یا ناپیوسته
- آیا برگشت جریان مجاز است یا خیر
در مقابل هدف طرح روشن به این شکل میباشد:
«این خط برای انتقال مداوم خوراک مایع هیدروکربنی از مخزن ذخیره به پمپ و سپس به راکتور، با دبی 25 مترمکعب بر ساعت، فشار 6 بار و دمای 40 درجه سانتیگراد طراحی شده است. جریان باید یکطرفه و بدون برگشت باشد.»
مثال دوم: «مبدل برای گرم کردن سیال استفاده میشود.»
این تعریف ناقص است، چون معلوم نیست:
- کدام سیال گرم میشود
- دمای ورودی و خروجی چقدر است
- سیال گرمکننده چیست
- محدوده فشار مجاز چقدر است
- آیا افزایش بیش از حد دما خطرناک است یا نه
در مقابل هدف طرح روشن به این شکل میباشد:
«هدف این گره، افزایش دمای جریان آمین از 35 به 55 درجه سانتیگراد در مبدل با استفاده از آب داغ، بدون اختلاط دو سیال و در فشار عملیاتی مجاز است.»
در این حالت، انحرافها مشخصتر میشوند:
- دمای خروجی کمتر از 55 درجه
- دمای خروجی بیشتر از 55 درجه
- عدم انتقال حرارت
- افت فشار غیرعادی
- نشتی داخلی و اختلاط دو سیال
- فشار بیش از حد در سمت تیوب یا شل
شرایط غیرعادی یا گذرا
هدف طرح فقط به شرایط بهرهبرداری عادی محدود نمیشود. در بسیاری از واحدهای فرآیندی، خطرات مهم در شرایط غیرعادی یا گذرا رخ میدهند
- راهاندازی واحد
- توقف عادی واحد
- توقف اضطراری
- تغییر ظرفیت تولید
- تغییر خوراک
- شستوشوی سیستم
- تخلیه و آمادهسازی برای تعمیرات
- ایزولاسیون تجهیز
- راهاندازی پس از تعمیرات
- عملکرد در حالت بایپس
- قطع برق
- قطع هوای ابزار دقیق
- قطع آب خنککننده
- قطع بخار
- قطع نیتروژن یا گاز بیاثر
