تکنیک HAZOP بصورت گروهی و در قالب کارگاه شناسایی عوامل بالقوه آسیب رسان “HAZOP Workshop” انجام میگیرد. به جهت افزایش کارآیی و اثرگذاری بهتر باید اقداماتی در سه مرحله صورت پذیرد:
- پیش از شروع کارگاه(آمادگی)
- زمان اجرای مطالعات (برگزاری جلسات با حضور همه ذینفعان)
- و بعد از تشکیل جلسات (جمع بندی)
پیش از شروع کارگاه(آمادگی)
- تعیین حوزه و وسعت کار و هدف مطالعه
- تعیین مستندات مورد نیاز
- انتخاب تیم و رهبر
- تعیین تعداد جلسات مورد نیاز و مدت زمان آنها
- مطالعه مدارک و جمع آوري اطلاعات
- تعيين گره مطالعاتي
- انتخاب كلمات كليدي
زمان اجرای مطالعات
- اجرای مطالعات (برگزاری جلسات با حضور همه ذینفعان)
بعد از تشکیل جلسات (جمع بندی)
- مستند سازی نتایج جلسه
- صدور گزارش HAZOP Report
- پیگیری اجرای توصیه های و پیشنهادات ارئه شده برای کنترل خطرات (توسط ذینفعان بدون حضور Third Party)
مراحل انجام HAZOP به صورت خلاصه
ابتدا فهرست طبقه بندی خطرات (HAZOP Check List) تهیه می شود. سپس در صورت نیاز یک زیرمجموعه (Sub-System) انتخاب می شود
سپس بر اساس آن رهبر تیم با مشورت اعضا یک کلمه راهنما را انتخاب کرده و آن را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهند. (بررسی علل بالفعل شدن مخاطره، پیامدها، سیستم های محافظتی موجود، ارزیابی ریسک، پیشنهادات اصلاحی و تدوین استراتژی)
در مرحله تجزیه و تحلیل، جدول اقدامات پیشگیری HAZOP موسوم به (HAZOP Action Sheet) تکمیل می شود
آماده نمودن لیست مدارک مورد نیاز برای جلسه HAZOP
برگزاری جلسه مطالعات HAZOP
تولید مدرک HAZOP Report
آماده نمودن HAZOP ACTION REPORT
شرکت در جلسه HAZOP CLOSED MTTEING (توسط ذینفعان بدون حضور Third Party )
مراحل انجام HAZOP به صورت جزئـی
آماده نمودن تیمHAZOP
مشخص نمودن پروژه و زمان HAZOP
مشخص نمودن سرپرست HSE (و سرپرست های بقیه دیسیپلین)
مشخص نمودن سرپرست HAZOP LEAD
تعریف محدوده و اسکوپ کاری مطالعات
مشخص نمودن وظایف تیم HAZOP
شرکت در جلسه پیش از HAZOP
اطلاع رسانی به همه
برگزاری جلسه مطالعات HAZOP
تولید مدرک HAZOP Report
تولید Action Report بر مبنای Recommendation های مطالعات
شرکت در جلسه HAZOP CLOSED MTTEING
اگـــر بخواهیم ایـــن مراحـل را به صورت جزئــی بیـــان کنــیم به موارد روبرو میرسیم.
در پایان بررسی هر انحراف در مطالعه HAZOP، تیم مطالعه باید درباره اقدام مناسب تصمیمگیری کند. خروجی این مرحله معمولاً به صورت پیشنهاد (Recommendation) ثبت میشود. پیشنهادها به طور کلی به دو دسته تقسیم میشوند:
پیشنهادهای بسته
این نوع پیشنهادها زمانی ثبت میشوند که:
- تیم HAZOP درباره راهحل توافق داشته باشد.
- مسئله در حوزه صلاحیت و اختیار تیم باشد.
- راهکار مشخص، عملی و قابل اجرا باشد.
نمونهها
- نصب یک شیر اطمینان اضافی
- اضافه کردن آلارم سطح بالا در مخزن
- اصلاح رویه عملیاتی
این پیشنهادها معمولاً مستقیماً در گزارش نهایی ثبت و برای اجرا به واحد مسئول ارسال میشوند.
پیشنهادهای باز
پیشنهادهای باز زمانی مطرح میشوند که:
- مسئله پیچیده باشد.
- اطلاعات موجود برای تصمیمگیری کافی نباشد.
- نیاز به مطالعات تکمیلی یا تحلیلهای تخصصیتر وجود داشته باشد.
در چنین شرایطی، موضوع برای بررسیهای بعدی مانند موارد زیر ارجاع داده میشود:
- طراحی مهندسی
- تحلیل ریسک تکمیلی
- مطالعات ایمنی تخصصی
- بررسی اقتصادی یا عملیاتی
با این حال، در مطالعات HAZOP توصیه میشود تعداد پیشنهادهای باز تا حد ممکن محدود باشد، زیرا تعداد زیاد آنها میتواند موجب طولانی شدن فرآیند تصمیمگیری و کاهش اثربخشی مطالعه شود.
مدارک و اطلاعات مورد نیاز برای مطالعات HAZOP
مدارک زير به عنوان پایه مطالعات HAZOP باید تهیه و تکمیل (Approved) یا Approved As note شده باشند:
- نمودارهای جريان فرآيندPFD
- موازنه مواد و انرژی فرآیند Material &Energy Balance
- تشریح فرآیند Process Description
- نمودارهای لوله کشی و ابزار دقيق P&ID
- نقشه مسبب و اثرات Cause &Effect chart
- برگههای اطلاعات ايمنی مواد MSDS
- مدارک جانمایی مانند مدرک جانمایی تجهیزاتPlot Plan
- برگه های اطلاعات تجهیزاتEquipment Process Datasheet
- ابعاد و ویژگیهای تجهیزات Equipment Mechanical Datasheet
- دفترچههای عملیاتی Operating Manual
- دفترچههای Commissioning & pre-commissioning & start-up
- و دستورالعملهای توقف اضطراری تجهیزاتESD(Emergency Shut down) philosophy-ESD block Diagram
مستندسازی در حین مطالعه HAZOP
یکی از مهمترین عوامل موفقیت مطالعه HAZOP، مستندسازی دقیق و شفاف در طول جلسات است،برخی اصول مهم در این زمینه عبارتاند از:
- هر عضو تیم باید نسخهای از نقشههای فرایندی (P&ID) را در اختیار داشته باشد.
- نسخههای بزرگ نقشهها روی دیوار یا نمایشگر نصب شوند تا همه اعضا بتوانند آنها را مشاهده کنند.
- پیشرفت بررسی هر گره (Node) در نقشه مشخص شود.
روشهای رایج برای این کار شامل موارد زیر است:
- علامتگذاری گرههای بررسیشده
- رنگآمیزی یا هایلایت خطوط بررسیشده
- استفاده از نمادهای مشخص برای ثبت وضعیت هر بخش
این روشها به تیم کمک میکنند تا:
- از پوشش کامل مطالعه اطمینان حاصل شود.
- هیچ بخشی از سیستم از قلم نیفتد.
- روند پیشرفت مطالعه قابل پیگیری باشد.
مدیریت گرههای پیچیده در مطالعات HAZOP
در برخی موارد، یک گره فرایندی بسیار پیچیده است و بررسی آن نیازمند تمرکز بالای تیم میباشد.
در چنین شرایطی توصیه میشود:
- بررسی این گرهها زمانی انجام شود که تیم از نظر ذهنی در بهترین وضعیت تمرکز قرار دارد.
- اگر تیم دچار خستگی شده است، بررسی این بخش به جلسه بعدی موکول شود.
- این کار باعث افزایش کیفیت تحلیل و کاهش احتمال خطا در شناسایی مخاطرات میشود.
