1. تعریف و ماهیت
ATEX
ATmosphères EXplosibles
یک دستورالعمل اتحادیه اروپا (EU Directive) است. الزام قانونی برای تجهیزات مورد استفاده در کشورهای اتحادیه اروپا که شامل دو دستورالعمل زیر میباشد:
- ATEX 2014/34/EU : برای تجهیزات
- ATEX 1999/92/EC : برای ایمنی محیط کار
IECEx
IEC System for Certification to Standards Relating to Equipment for Use in Explosive Atmospheres
یک سیستم گواهی بینالمللی تحت نظر IEC. الزامی قانونی نیست اما بسیاری از کشورها آن را میپذیرند.
هدف: تسهیل تجارت جهانی تجهیزات Ex
2. محدوده جغرافیایی
ATEX
- فقط برای اتحادیه اروپا و منطقه اقتصادی اروپا (EEA) الزامی است
- بدون ATEX امکان فروش تجهیزات Ex در اروپا وجود ندارد
IECEx
- سیستم بینالمللی
- مورد قبول در بسیاری از کشورها مثل:
o استرالیا o برزیل
o نیوزیلند o عربستان
o سنگاپور o آفریقای جنوبی o امارات
3. استانداردهای فنی مورد استفاده
هر دو سیستم تقریباً از یک مجموعه استاندارد مشترک استفاده میکنند، بنابراین از نظر فنی تقریباً یکسان هستند.
استانداردهای اصلی، IEC 60079 series
- IEC 60079‑0 → General Requirements
- IEC 60079‑1 → Flameproof enclosure (Ex d)
- IEC 60079‑2 → Pressurization (Ex p)
- IEC 60079‑7 → Increased safety (Ex e)
- IEC 60079‑11 → Intrinsic safety (Ex i)
- IEC 60079‑31 → Dust protection
در ATEX همین استانداردها با پیشوند EN منتشر میشوند :
- EN IEC 60079‑0
- EN IEC 60079‑1
4. فرآیند صدور گواهی
مراحل ATEX
- طراحی محصول
- تست توسط Notified Body
- صدور EU Type Examination Certificate
- بررسی سیستم کیفیت تولید
- صدور CE Marking + Ex Marking
روی محصول علامت CE + Ex دیده میشود
مثال مارک محصول: CE 0081 Ex II 2G Ex db IIC T4 Gb
مراحل IECEx
- تست محصول توسط Ex Testing Laboratory (ExTL)
- صدور ExTR (Test Report)
- صدور IECEx Certificate of Conformity
- بررسی کیفیت کارخانه QAR
مثال مارک محصول: IECEx Ex db IIC T4 Gb
5. دستهبندی مناطق خطر
گــاز
| توضیح | Zone |
|---|---|
| حضور دائم گاز | Zone 0 |
| حضور احتمالی | Zone 1 |
| حضور نادر | Zone 2 |
گــرد و غبــار
| توضیح | Zone |
|---|---|
| حضور دائم | Zone 20 |
| احتمال زیاد | Zone 21 |
| احتمال کم | Zone 22 |
هر دو سیستم از تقسیمبندی مشابه استفاده میکنند
6. دستهبندی تجهیزات
ATEX
| Zone | Category |
|---|---|
| Zone 0 | 1 |
| Zone 1 | 2 |
| Zone 2 | 3 |
IECEx
| Zone | EPL |
|---|---|
| Zone 0 | Ga |
| Zone 1 | Ga |
| Zone 2 | Ga |
7. تفاوتهای اصلی
| IECEx | ATEX | موضوع |
|---|---|---|
| سیستم گواهی بینالمللی | قانون اتحادیه اروپا | نوع |
| خیر | بله در EU | الزام قانونی |
| ندارد | دارد | مارک CE |
| IEC 60079 | EN IEC 60079 | استاندارد فنی |
| گستردهتر | محدودتر | پذیرش جهانی |
مقایسه زون در IECEx با ATEX
ATEX
II 2G
- 2 : Category 2
- معادل: Zone 1 (اصلی)
معادل IECEx:Gb
اگر هر دو باشند، باید Category و EPL با هم سازگار باشند
مثال صحیح
- 2G ↔ Gb
مثال غلط
- 1G ↔ Gc ❌
سوال یک: آیا ATEX و IECEx باید حتماً پشت سر هم در مارکینگ بیایند؟
پاسخ: خیر، الزامی نیست.
- ATEX و IECEx دو سیستم صدور گواهی مستقل هستند.
- هر کدام مارکینگ مخصوص به خود دارند.
- ترتیب نوشتن آنها روی پلاک تجهیز الزام استانداردی ندارد.
- معمولا در پروژه ها هر دو certificate را می خواهند
حالتهای رایج در عمل
- ATEX – CE 0081 II 2G Ex db IIC T4 Gb فقط
- IECEx- IECEx BAS 22.0012X Ex db IIC T4 Gb فقط
- CE 0081 II 2G IECEx BAS 22.0012X Ex db IIC T4 Gb – هر دو با هم
یا حتی: II 2G Ex db IIC T4 GbIECEx Ex db IIC T4 Gb
سوال دو: اگر تجهیز فقط IECEx داشته باشد و ATEX نداشته باشد، زون (Zone) را از کجا میتوان فهمید؟
پاسخ: از روی EPL (Equipment Protection Level)
ارتباط مستقیم IECEx با Zone : در IECEx شماره Zone مستقیماً نوشته نمیشود بلکه از طریق EPL مشخص میشود.
| Zone | EPL |
|---|---|
| Zone 0 | Ga |
| Zone 1 | Ga |
| Zone 2 | Ga |
مثال مارکینگ IECEx:
Ex db IIC T4 Gb
Gb : فقط Zone 1 و Zone 2
برای Zone 0 مجاز نیست
Ex ia IIC T6 Ga
Ga : مجاز برای Zone 0 / 1 / 2
