جدول ۲۰ المان سیستم مدیریت ایمنی فرآیند ریسکمحور (RBPS)
RBPS: Risk-Based Process Safety
| پایه (Pillar) | المان (Element) | تعریف خلاصه (به زبان ساده) | مثال عینی در محیط کار |
|---|---|---|---|
| 1- تعهد به ایمنی فرآیند | فرهنگ ایمنی فرآیند | مجموع ارزشها و رفتارهای گروهی که مشخص میکند ایمنی چگونه مدیریت میشود. («چطور کارها را اینجا انجام میدهیم») | مدیر کارخانه هر ماه یک "تور ایمنی" بدون هماهنگی قبلی انجام میدهد و ایرادات را تا ریشه پیگیری میکند. |
| 2- تعهد به ایمنی فرآیند | انطباق با استانداردها | سیستمی برای شناسایی، دسترسی و بهکارگیری استانداردها، کدها و قوانین مرتبط. | شرکت اشتراک خبرنامه استانداردهای NFPA را خریداری کرده و هر تغییر مهم را در جلسه HSE اعلام میکند. |
| 3- تعهد به ایمنی فرآیند | شایستگی ایمنی فرآیند | حفظ و ارتقای دانش و تخصص سازمان در زمینه ایمنی فرآیند. | یک "مباشر فناوری خوردگی" منصوب شده که همه گزارشهای ترمیمی و مقالات جدید را رصد میکند. |
| 4- تعهد به ایمنی فرآیند | مشارکت نیروی کار | استفاده از دانش و تجربه افرادی که واقعاً با تجهیزات کار میکنند (اپراتورها، تعمیرکاران). | اپراتورها میتوانند از طریق یک فرم ساده، پیشنهاد اصلاح رویه بدهند و ظرف ۴۸ ساعت شماره پیگیری دریافت کنند. |
| 5- تعهد به ایمنی فرآیند | ارتباط با ذینفعان | برقراری ارتباط مؤثر با افرادی/سازمانهایی که از عملیات شرکت تأثیر میپذیرند (همسایگان، آتشنشانی، اداره کار). | مدیر کارخانه هر ماه در جلسه شورای شهر شرکت میکند (حتی بدون موضوع خاص) تا در زمان بحران غریبه نباشد. |
| 6- درک مخاطرات و ریسک | مدیریت دانش فرآیند | جمعآوری، مستندسازی و نگهداری اطلاعات فنی فرآیند (P&ID، MSDS، محاسبات). | یک "کتابچه راهنمای فناوری" شامل محاسبات شیرهای اطمینان و تاریخچه تغییرات، در اینترانت قرار دارد. |
| 7- درک مخاطرات و ریسک | شناسایی مخاطرات و تحلیل ریسک | پاسخ به سه سؤال: چه چیزی میتواند اشتباه شود؟ چقدر بد است؟ هر چند وقت یک بار؟ (HAZOP، LOPA، QRA) | تیم HAZOP هر ۵ سال یک بار واحد الفین را بررسی میکند و سناریوهای نشت گاز را با استفاده از نرمافزار مدلسازی میکند. |
| 8- مدیریت ریسک | رویههای عملیاتی | دستورالعملهای گام به گام برای راهاندازی، عادی، اضطراری و خاموش کردن واحد. | یک رویه "چکلیست تخلیه تانکر" در کنار جایگاه نصب شده که اپراتور قبل از شروع، پای تک تک آیتمها را علامت میزند. |
| 9- مدیریت ریسک | روشهای کاری ایمن | کنترل فعالیتهای غیرروتین مانند داغکاری، ورود به فضای بسته، قطع انرژی (LOTO). | برای هر تعمیر روی خط حاوی ماده شیمیایی، یک "مجوز کاری ایمن" صادر میشود که قبل و بعد از کار توسط اپراتور و تعمیرکار امضا میشود. |
| 10- مدیریت ریسک | یکپارچگی و قابلیت اطمینان تجهیزات | اطمینان از اینکه تجهیزات (مخازن، شیرها، سیستم اطفاء) در طول عمر خود "مناسب برای سرویس" باقی میمانند. | یک برنامه CMMS تنظیم شده که هر ۶ ماه یک بار، کالیبراسیون شیرهای اطمینان را به صورت خودکار یادآوری میکند. |
| 11- مدیریت ریسک | مدیریت پیمانکاران | اطمینان از اینکه پیمانکاران (تعمیراتی، ساختمانی) با آگاهی از خطرات و رعایت رویههای ایمنی کار میکنند. | قبل از ورود پیمانکار به سایت، یک جلسه توجیهی ایمنی ۲ ساعته برگزار میشود و فیلم آن ضبط میگردد. |
| 12- مدیریت ریسک | آموزش و تضمین عملکرد | اطمینان از اینکه کارکنان نه تنها آموزش دیدهاند، بلکه توانایی انجام کار را نیز دارند (آزمون عملی). | اپراتور جدید قبل از اینکه تنها سر شیفت برود، باید "شروع اضطراری ژنراتور" را در حضور سرپرست به صورت عملی نشان دهد. |
| 13- مدیریت ریسک | مدیریت تغییر (MOC) | بررسی ریسک هر تغییر (تعویض شیر، تغییر کاتالیست، تغییر رویه) قبل از اجرا. | تعویض یک شیر ۲ اینچی با برند مشابه "تغییر تلقی نمیشود"، اما تغییر جنس شیر از فولاد به استیل ۳۱۶ نیاز به MOC دارد. |
| 14- مدیریت ریسک | آمادگی عملیاتی | چک کردن اینکه آیا واحد پس از تعمیر یا خاموشی طولانی، برای راهاندازی مجدد آماده است یا خیر. | پس از ۲ هفته تعمیرات اساسی، یک چکلیست ۵۰ آیتمی توسط اپراتورها و مهندسین پر میشود و همه باید "سبز" باشند. |
| 15- مدیریت ریسک | نحوه اجرای عملیات | انجام کارها با انضباط عملیاتی (Operational Discipline) و حداقل تغییرات در عملکرد شیفتهای مختلف. | اپراتور شیفت شب موظف است قبل از خروج، یک گزارش لاگ ۳ صفحهای تحویل دهد و ۱۵ دقیقه با اپراتور شیفت صبح تلاقی داشته باشد. |
| 16- مدیریت ریسک | مدیریت اضطراری | برنامهریزی، تجهیز و تمرین برای واکنش در شرایط آتشسوزی، نشت یا انفجار. | هر ۶ ماه یک بار، یک مانور اطفاء حریق بدون هماهنگی قبلی در نیمهشب برگزار و تیمهای واکنش سریع نمرهدهی میشوند. |
| 17- یادگیری از تجربیات | بررسی حوادث | تحلیل ریشهای (RCA) حوادث و "نزدیک به حادثه"ها برای جلوگیری از تکرار. | یک تیم ۴ نفره انفجار جزئی در کوره را بررسی میکنند و متوجه میشوند که یک شیر ۶ ماه قبل بدون MOC تعویض شده است. |
| 18- یادگیری از تجربیات | اندازهگیری و شاخصها | ردیابی شاخصهای پیشرو (Leading indicators) مانند تعداد MOCهای عقبافتاده یا درصد آموزشهای انجام شده. | روی تابلو اتاق کنترل، عدد "تعداد روز بدون حادثه" نصب نشده؛ بلکه "درصد کالیبراسیونهای عقبافتاده" نصب شده است. |
| 19- یادگیری از تجربیات | ممیزی | ارزیابی دورهای و مستقل توسط افراد خارج از واحد (ممیز داخلی یا خارجی) برای پیدا کردن شکافها. | هر سال یک تیم ۳ نفره از واحد دیگر شرکت میآیند و مستندات MOC و آموزش را بدون هماهنگی قبلی بررسی میکنند. |
| 20- یادگیری از تجربیات | بازبینی مدیریت و بهبود مستمر | نشست دورهای مدیران ارشد (مثلاً هر ۳ ماه) برای بررسی وضعیت المانها و تخصیص منابع برای رفع مشکلات. | مدیرعامل در جلسه دی ماه از سرپرست شیفت میپرسد: "چرا ۳٠٪ آموزشهای ایمنی عقب است؟ نیرو میخواهی یا زمان؟" |
خلاصه ۲۰ المان RBPS
مدیریت ایمنی فرآیند ریسکمحور بر چهار پایه اصلی (Pillars) استوار است که دربرگیرنده ۲۰ المان (Elements) کلیدی زیر میباشد
| پایه (Pillar) | المانها (Elements) | توضیح مختصر |
|---|---|---|
| 1- تعهد به ایمنی فرآیند (Commit to Process Safety) | فرهنگ ایمنی فرآیند (Process Safety Culture) | ایجاد یک محیط و طرز فکر که در آن ایمنی به عنوان یک ارزش اصلی در تمام سطوح سازمان دیده شود |
| انطباق با استانداردها (Compliance with Standards) | ||
| شایستگی ایمنی فرآیند (Process Safety Competency) | ||
| مشارکت نیروی کار (Workforce Involvement) | ||
| ارتباط با ذینفعان (Stakeholder Outreach) | ||
| 2- درک مخاطرات و ریسک (Understand Hazards and Risk) | مدیریت دانش فرآیند (Process Knowledge Management) | جمعآوری اطلاعات صحیح از فرآیند و تجزیهوتحلیل علمی آن برای درک اینکه چه چیزی، چگونه و با چه احتمالی میتواند اشتباه شود |
| شناسایی مخاطرات و تحلیل ریسک (Hazard Identification and Risk Analysis) | ||
| ۳- مدیریت ریسک (Manage Risk) | رویههای عملیاتی (Operating Procedures) | اجرای سیستمها و رویههایی که ریسک شناسایی شده را در طول چرخه حیات فرآیند کنترل میکند |
| روشهای کاری ایمن (Safe Work Practices) | ||
| یکپارچگی و قابلیت اطمینان تجهیزات (Asset Integrity and Reliability) | ||
| مدیریت پیمانکاران (Contractor Management) | ||
| آموزش و تضمین عملکرد (Training and Performance Assurance) | ||
| مدیریت تغییر (Management of Change - MOC) | ||
| آمادگی عملیاتی (Operational Readiness) | ||
| نحوه اجرای عملیات (Conduct of Operations) | ||
| مدیریت اضطراری (Emergency Management) | ||
| ۴- یادگیری از تجربیات (Learn from Experience) | بررسی حوادث (Incident Investigation) | بازخورد گرفتن از عملکرد گذشته، اشتباهات و موفقیتها برای بهبود مداوم سیستم |
| اندازهگیری و شاخصها (Measurement and Metrics) | ||
| ممیزی (Auditing) | ||
| بازبینی مدیریت و بهبود مستمر (Management Review and Continuous Improvement) |
