در مفهوم Layer of Protection Analysis (LOPA) در ایمنی فرایند، چندین لایه حفاظتی برای جلوگیری از بروز حادثه یا کاهش پیامدهای آن وجود دارد
عموما 6 لایه به مطالعات HAZOP اختصاص دارند
1- فرایند
Process
پایینترین لایه مربوط به خود فرایند صنعتی و تجهیزات اصلی آن مانند راکتورها، مخازن، خطوط لوله و پمپها است. طراحی صحیح فرایند و انتخاب شرایط عملیاتی مناسب اولین قدم در جلوگیری از حوادث است.
مثال: در طراحی یک مخزن ذخیره گاز مایع، فشار طراحی مخزن بالاتر از فشار عملیاتی انتخاب میشود تا در شرایط نوسان فشار از پارگی مخزن جلوگیری شود
2- سیستم کنترل پایه فرایندی
Basic Process Control System (BPCS)
سیستم کنترل فرایند وظیفه تنظیم متغیرهایی مانند فشار، دما، سطح و دبی را بر عهده دارد تا فرایند در محدوده ایمن کار کند.
مثال: یک کنترلکننده فشار در خط گاز باعث میشود که با افزایش فشار، شیر کنترل باز شده و فشار سیستم کاهش یابد
4- سیستم ابزار دقیق ایمنی
Safety Instrumented System (SIS)
این سیستم به صورت خودکار و مستقل از سیستم کنترل اصلی عمل میکند و در صورت وقوع شرایط خطرناک، فرایند را به حالت ایمن میبرد.
مثال: در صورت افزایش شدید فشار در یک راکتور، سیستم قطع اضطراری (ESD) به طور خودکار خوراک را قطع میکند.
3- آلارمها و مداخله اپراتور
Alarms and Operator Intervention
در این لایه، سیستمهای هشدار دهنده در صورت خروج پارامترها از محدوده مجاز فعال میشوند و اپراتور میتواند با اقدام مناسب از ادامه حادثه جلوگیری کند.
مثال: اگر دمای یک راکتور افزایش یابد، آلارم دمای بالا فعال میشود و اپراتور جریان خوراک را کاهش میدهد.
5- تجهیزات حفاظتی فیزیکی (مانند شیر اطمینان)
Physical Protection (Relief Devices)
این تجهیزات برای جلوگیری از افزایش بیش از حد فشار یا شرایط خطرناک طراحی شدهاند.
مثال: شیر اطمینان (PSV) در صورت افزایش فشار مخزن، بخشی از گاز را تخلیه میکند تا از انفجار جلوگیری شود.
6- حفاظت فیزیکی (دیوار حائل و حوضچههای نگهدارنده)
Physical Protection (Dikes / Containment)
این سیستمها برای جلوگیری از گسترش مواد خطرناک در صورت نشت طراحی شدهاند.
مثال: در اطراف مخازن ذخیره نفت دیوار حائل (Dike Wall) ساخته میشود تا در صورت نشت، مایع در همان محدوده جمع شود.
7- واکنش اضطراری در سطح کارخانه
Plant Emergency Response
این لایه شامل سیستمهای مقابله با حادثه مانند اطفای حریق، تخلیه اضطراری و تیمهای واکنش سریع در داخل مجتمع صنعتی است.
مثال: در صورت وقوع آتشسوزی در واحد پتروشیمی، سیستم اسپرینکلر و فوم آتشنشانی فعال میشود.
8- واکنش اضطراری جامعه
Community Emergency Response
بیرونیترین لایه حفاظت مربوط به اقدامات ایمنی برای جامعه اطراف کارخانه است.
مثال: در صورت نشت گاز سمی، سیستم هشدار شهری و برنامه تخلیه ساکنان اطراف کارخانه اجرا میشود.
