HAZID در چه مقاطع زمانی از پروژه باید انجام و تکرار شود؟
این دو فاز اغلب توسط دو پیمانکار متفاوت انجام می شوند. مهندسی پایه و طراحی مفهومی مهندسی پایه معمولا تحت یک قرارداد خدمات (Service Contract) انجام می شود، در حالیکه مهندسی تفصیلی به طور نرمال بخشی از یک قراردادجامع EPC (مهندسی، ساخت و تامین و یا همان قرارداد کلید در دست) است.
مطالعه HAZID یکی از مهمترین ابزارهای «تحلیل مخاطرات فرایند» است و اگر در زمان مناسب انجام نشود، یا خیلی زود (قبل از تکمیل اطلاعات طراحی) و یا خیلی دیر (بعد از نهایی شدن طراحی و ساخت)، کیفیت و اثربخشی آن بهشدت کاهش مییابد. به همین دلیل در استانداردها و راهنماهای ایمنی فرایند، برای HAZID یک دوره عمر (Lifecycle) در نظر گرفته میشود که شامل چند مقطع اصلی است…
۱. HAZID مقدماتی (Coarse / Early HAZOP)
زمان انجام اواخر فاز مفهومی و قبل از مرحله فاز طراحی پایه (Basic) و FEED (Front End Engineering Design)، زمانی که:
- مسیرهای اصلی فرایند مشخص شدهاند
- هنوز امکان تغییرات اساسی در طراحی وجود دارد
هدف
- شناسایی انحرافات عمده فرایندی (Major Deviations)
- کشف طراحیهای ذاتاً ناایمن (Inherently Unsafe)
- تأثیرگذاری بر انتخاب تجهیزات اصلی، استراتژی جداسازی واحدها، سیستم فلر، سیستمهای حفاظتی و…
نتیجـه
فهرست اصلاحات طراحی کلان که باید قبل از ورود به طراحی پایه (Basic) اعمال شوند
۲. HAZID اصلی (Main HAZID)
زمان انجام در انتهای فاز Basic Engineering، هنگامی که:
- اطلاعات فرآیندی و طراحی ابزار دقیق نسبتاً کامل است
هدف
- شناسایی تمامی سناریوهای قابلتصور انحراف فرایند و پیامدهای آن
- تعریف یا تأیید لایههای حفاظتی (Interlocks, SIS, Reliefs, Alarms, Procedures)
نکـته مهـم
این مرحله، اصلیترین و پرجزئیاتترین HAZID پروژه است
3. HAZID نهایی (Final HAZID)
زمان انجام انتهای فاز طراحی تفصیلی (Detailed Engineering) ، زمانی که:
- اطلاعات سازندگان پکیج ها تکمیل شده است (مانند Flare, Injection Package, Compressor, turbine, cooling tower, …)
- نصب تجهیزات و لولهکشی تقریباً کامل است
- مدارک As‑Built تا حد زیادی مشخص شدهاند
- پروسیجرهای راهاندازی و بهرهبرداری آمادهاند
هدف
- تطبیق طراحی واقعی (As‑Built) با فرضیات HAZID اصلی
- انجام HAZID پکیج ها (مانند Flare, Injection Package, Compressor, turbine, cooling tower, …)
- اطمینان از بسته شدن کلیه Action ها و توصیههای HAZID اصلی
- بررسی سناریوهای بحرانیِ باقیمانده قبل از ورود به عملیات واقعی
خـروجی
نهایی سازی کلیه مدارک مرتبط با ایمنی
4. Mini‑HAZID یا تغییرات کوچک HAZID
زمان انجام:
- در طول فاز ساخت و پیشراهاندازی، اگر تغییرات مهندسی (MOC) نسبت به طراحی اولیه رخ دهد؛
- هنگام اضافه شدن تجهیزات جدید، تغییر مسیر لولهها، اصلاحات کنترلی، تغییر Feed یا Utility و … .
هدف
- بررسی تأثیر تغییرات (Minor Changes) بر سناریوهای قبلی HAZID
- اطمینان از اینکه لایههای حفاظتی بعد از تغییر همچنان کافی و مناسب هستند
نکـته
معمولاً فقط همان بخش یا گرهای که تحت تأثیر تغییر است در قالب یک جلسه کوتاه HAZID مرور میشود
5. بازاعتبارسنجی دورهای HAZID) HAZID Revalidation)
زمان انجام:
- بر اساس الزامات استانداردها و مقررات (مثلاً طبق PSM سازمان OSHA، هر ۵ سال یکبار)
- یا هر زمان که تغییرات عمده فرایندی یا سازمانی رخ دهد
هدف
- بررسی اینکه آیا فرضیات HAZID اولیه هنوز معتبر هستند یا نه
- افزودن سناریوهای جدید بر اساس حوادث، Near‑Missها، تغییر مواد خام / شرایط عملیاتی، ارتقای تکنولوژی و …
نتیجـه
بهروزرسانی ماتریس ریسک، لایههای حفاظتی، دستورالعملهای بهرهبرداری و سیستم مدیریت تغییر.
6. جمعبندی کاربردی برای اسلاید (زمان بکارگیری HAZID)
فاز Conceptual
- Coarse HAZID انجام میشود؛ تمرکز بر HAZID و مطالعات ایمنی کلان است
فاز Basic / FEED
- انجام Main HAZID همزمان با HAZID اصلی برای جهتدهی به طراحی
فاز Detailed Engineering (Execution & Construction Phase)
- اجرای Final (Detailed) HAZID روی P&IDهای نهایی
- اجرای HAZID روی P&IDهای پکیج ها (سازندگان)
- در صورت تغییرات، برگزاری Mini‑HAZID برای بخشهای اصلاحشده
قبل از راهاندازی
انجام Final / Pre‑Startup HAZID یا مرور HAZID در قالب PSSR
فاز بهرهبرداری
بازنگری دورهای HAZID (Revalidation) و Mini‑HAZID برای تغییرات مهم در طول عمر واحد
