مرحله اول: تعیین اهداف و دامنه ارزیابی پیامد

در این مرحله هدف اصلی از انجام ارزیابی پیامد به‌صورت شفاف مشخص می‌شود. این هدف می‌تواند تعیین فاصله‌های ایمن، پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌های طراحی، ارزیابی ریسک فردی و اجتماعی، یا پاسخ به الزامات قانونی و استانداردهای شرکتی باشد. تعریف دقیق هدف، مشخص می‌کند که چه نوع پیامدهایی (ایمنی، زیست‌محیطی، اقتصادی) و با چه سطحی از جزئیات باید مورد بررسی قرار گیرند.

هم‌زمان دامنه ارزیابی نیز تعیین می‌شود؛ از جمله محدوده جغرافیایی، واحدهای فرایندی تحت پوشش، نوع مواد خطرناک، سناریوهای مورد نظر و گیرندگان پیامد (افراد، محیط زیست، دارایی‌ها). این مرحله نقش کلیدی در جلوگیری از تحلیل‌های غیرضروری یا ناقص دارد و پایه‌ای برای انتخاب روش‌ها و ابزارهای مناسب مدل‌سازی پیامد فراهم می‌کند.

مرحله دوم: شرح واحد فرایندی و شرایط عملیاتی

در این مرحله، توصیف جامعی از واحد فرایندی مورد مطالعه ارائه می‌شود. این توصیف شامل نوع تجهیزات (مخازن، خطوط لوله، مبدل‌ها)، شرایط عملیاتی (فشار، دما، فاز ماده)، موجودی مواد خطرناک و سیستم‌های ایمنی موجود است. دقت این اطلاعات مستقیماً بر صحت نتایج مدل‌سازی پیامد تأثیر می‌گذارد.

همچنین شرایط محیطی و سایت نیز بررسی می‌شوند؛ از جمله توپوگرافی، کاربری اراضی اطراف، شرایط جوی (سرعت و پایداری باد، دما)، و حضور افراد یا ساختمان‌ها. این داده‌ها ورودی‌های اصلی نرم‌افزارهای مدل‌سازی مانند PHAST هستند و امکان شبیه‌سازی واقع‌بینانه انتشار، آتش یا انفجار را فراهم می‌کنند.

مرحله سوم: شناسایی و تحلیل سناریوهای حادثه

در این مرحله، سناریوهای بالقوه حادثه بر اساس شناسایی خطرات (HAZID، HAZOP، What-If) تعریف می‌شوند. سناریوها معمولاً شامل انواع مختلف نشت (کوچک، متوسط، گسیختگی کامل)، شکست تجهیزات، یا آزادسازی ناگهانی مواد خطرناک هستند. هدف این مرحله شناسایی سناریوهای معنادار و باورپذیر از نظر ایمنی است، نه بررسی تمامی حالت‌های ممکن.

سپس مسیر تکامل هر سناریو بررسی می‌شود؛ از آزادسازی ماده تا پیامد نهایی. این شامل بررسی احتمال تشکیل ابر گازی، اشتعال، انفجار یا اثرات سمی است. در این مرحله ارتباط بین شرایط فرایندی، ویژگی‌های ماده و محیط اطراف مشخص می‌شود تا سناریوهای مناسب برای مدل‌سازی پیامد انتخاب شوند.

مرحله چهارم: مدل‌سازی پیامدهای فیزیکی

در این مرحله، مدل‌های فیزیکی برای محاسبه اثرات حادثه به کار گرفته می‌شوند. این اثرات شامل پخش گاز سمی یا قابل اشتعال، تابش حرارتی ناشی از آتش، و فشار انفجار هستند. ابزارهایی مانند PHAST از مدل‌های شناخته‌شده بین‌المللی (مانند TNO، CCPS) برای محاسبه این اثرات استفاده می‌کنند.

خروجی این مرحله معمولاً به‌صورت کانتورهای فاصله (Contours) بیان می‌شود؛ مانند فاصله تا دوز کشنده، شدت مشخص تابش حرارتی، یا فشار معین انفجار. این نتایج پایه تحلیل آسیب‌پذیری بوده و به‌عنوان ورودی مراحل بعدی ارزیابی ریسک یا طراحی ایمنی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

مرحله پنجم: تحلیل نتایج مدل سازی

در این مرحله، اثرات فیزیکی محاسبه‌شده بر گیرندگان پیامد تحلیل می‌شود. گیرندگان معمولاً شامل انسان (کارکنان و عموم)، محیط زیست و دارایی‌ها هستند. با استفاده از معیارهایی مانند پروبیت، آستانه‌های آسیب، یا منحنی‌های آسیب‌پذیری، میزان آسیب یا احتمال مرگ‌ومیر تخمین زده می‌شود.

این تحلیل کمک می‌کند تا مشخص شود کدام مناطق، تجهیزات یا گروه‌های انسانی بیشترین آسیب‌پذیری را دارند. نتایج این مرحله برای تصمیم‌گیری‌های مرتبط با جانمایی ساختمان‌ها، مسیرهای فرار، طراحی سازه‌ای و اقدامات حفاظتی بسیار حیاتی است.