مراحل ارزيابی پيامد
مرحله اول: تعیین اهداف و دامنه ارزیابی پیامد
در این مرحله هدف اصلی از انجام ارزیابی پیامد بهصورت شفاف مشخص میشود. این هدف میتواند تعیین فاصلههای ایمن، پشتیبانی از تصمیمگیریهای طراحی، ارزیابی ریسک فردی و اجتماعی، یا پاسخ به الزامات قانونی و استانداردهای شرکتی باشد. تعریف دقیق هدف، مشخص میکند که چه نوع پیامدهایی (ایمنی، زیستمحیطی، اقتصادی) و با چه سطحی از جزئیات باید مورد بررسی قرار گیرند. همزمان دامنه ارزیابی نیز تعیین میشود؛ از جمله محدوده جغرافیایی، واحدهای فرایندی تحت پوشش، نوع مواد خطرناک، سناریوهای مورد نظر و گیرندگان پیامد (افراد، محیط زیست، داراییها). این مرحله نقش کلیدی در جلوگیری از تحلیلهای غیرضروری یا ناقص دارد و پایهای برای انتخاب روشها و ابزارهای مناسب مدلسازی پیامد فراهم میکند.
مرحله دوم: شرح واحد فرایندی و شرایط عملیاتی
در این مرحله، توصیف جامعی از واحد فرایندی مورد مطالعه ارائه میشود. این توصیف شامل نوع تجهیزات (مخازن، خطوط لوله، مبدلها)، شرایط عملیاتی (فشار، دما، فاز ماده)، موجودی مواد خطرناک و سیستمهای ایمنی موجود است. دقت این اطلاعات مستقیماً بر صحت نتایج مدلسازی پیامد تأثیر میگذارد. همچنین شرایط محیطی و سایت نیز بررسی میشوند؛ از جمله توپوگرافی، کاربری اراضی اطراف، شرایط جوی (سرعت و پایداری باد، دما)، و حضور افراد یا ساختمانها. این دادهها ورودیهای اصلی نرمافزارهای مدلسازی مانند PHAST هستند و امکان شبیهسازی واقعبینانه انتشار، آتش یا انفجار را فراهم میکنند.
مرحله سوم: شناسایی و تحلیل سناریوهای حادثه
در این مرحله، سناریوهای بالقوه حادثه بر اساس شناسایی خطرات (HAZID، HAZOP، What-If) تعریف میشوند. سناریوها معمولاً شامل انواع مختلف نشت (کوچک، متوسط، گسیختگی کامل)، شکست تجهیزات، یا آزادسازی ناگهانی مواد خطرناک هستند. هدف این مرحله شناسایی سناریوهای معنادار و باورپذیر از نظر ایمنی است، نه بررسی تمامی حالتهای ممکن. سپس مسیر تکامل هر سناریو بررسی میشود؛ از آزادسازی ماده تا پیامد نهایی. این شامل بررسی احتمال تشکیل ابر گازی، اشتعال، انفجار یا اثرات سمی است. در این مرحله ارتباط بین شرایط فرایندی، ویژگیهای ماده و محیط اطراف مشخص میشود تا سناریوهای مناسب برای مدلسازی پیامد انتخاب شوند.
مرحله چهارم: مدلسازی پیامدهای فیزیکی
در این مرحله، مدلهای فیزیکی برای محاسبه اثرات حادثه به کار گرفته میشوند. این اثرات شامل پخش گاز سمی یا قابل اشتعال، تابش حرارتی ناشی از آتش، و فشار انفجار هستند. ابزارهایی مانند PHAST از مدلهای شناختهشده بینالمللی (مانند TNO، CCPS) برای محاسبه این اثرات استفاده میکنند. خروجی این مرحله معمولاً بهصورت کانتورهای فاصله (Contours) بیان میشود؛ مانند فاصله تا دوز کشنده، شدت مشخص تابش حرارتی، یا فشار معین انفجار. این نتایج پایه تحلیل آسیبپذیری بوده و بهعنوان ورودی مراحل بعدی ارزیابی ریسک یا طراحی ایمنی مورد استفاده قرار میگیرند.
مرحله پنجم: تحلیل نتایج مدل سازی
در این مرحله، اثرات فیزیکی محاسبهشده بر گیرندگان پیامد تحلیل میشود. گیرندگان معمولاً شامل انسان (کارکنان و عموم)، محیط زیست و داراییها هستند. با استفاده از معیارهایی مانند پروبیت، آستانههای آسیب، یا منحنیهای آسیبپذیری، میزان آسیب یا احتمال مرگومیر تخمین زده میشود. این تحلیل کمک میکند تا مشخص شود کدام مناطق، تجهیزات یا گروههای انسانی بیشترین آسیبپذیری را دارند. نتایج این مرحله برای تصمیمگیریهای مرتبط با جانمایی ساختمانها، مسیرهای فرار، طراحی سازهای و اقدامات حفاظتی بسیار حیاتی است.
تعيين اهداف مدلسازی و ارزيابی پيامد
- موقعيتيابی پروژه مادر (Siting)
- جانمايی واحدهاي فرآيندی (Layout)
- بررسی مخاطرات وارده بر روی ساختمانهای حساس (Blast Proofing study)
- تعیین مناطق خطر برای تجهیزات برقی و حرارتی (مانند بویلر و کوره) (Hazardous Area Classification)
- تعیین سناریوی نیاز به Power-cut off در صورت نشتی گاز قابل اشتعال
- تعیین محدوده شعاع fire proofing
- تعیین لزوم استفاده از Jet fire proofing
- ارزیابی خطرات همسایگان
- مطالعات پدافند غیرعامل (Passive Defense)
- اولويتبندی مخاطرات برای جلسات HAZID
- موقعيت فلر (Flare) و دودکش (Exhaust)
- نیاز به وجود HVAC برای ساختمان ها
- تعیین نقاط muster point
- تعيين موقعيت مناسب حسگرها (Detectors) (F&G Mapping)
- برآورد تاثيرات زيست محيطی (Environmental Impact)
- تعیین جایگاه muster point و مدیریت بحران (موقعیت اطاق مدیریت بحران)
- محاسبه حریم خطوط لوله
- نیاز به خرید تجهیزات ایمنی بیشتر
- Mechanical Integrity
- نیاز به افزایش لایه های حفاظتی مطابق با دستورالعمل LOPA
بررسي مخاطرات وارده بر روی ساختمانهای حساس
موقعيت فلر (Flare)
تعيين ارتفاع و موقعيت مناسب فلر و دودکش
تعيين ارتفاع و موقعيت مناسب واحد
شرح واحد فرآيندی تحت بررسی
Process Data
- شرایط آب و هوایی در حالت ترجیحا نرمال (site condition / Design Basis)
- خواص سميت و اشتعالزايی مواد (MSDS)
- نقشههای فرایندی و خواص فيزيکي مواد موجود در فرآيند شامل PFD و P&ID و H&MB
- نقشههای جانمايی Plot Plan (including Elevation View for structures)
- ساختمان شامل حجم و اندازه برای بررسی building wake model
- ساختمان شامل حجم سیستم HVAC
- ابعاد، ارتفاع و اندازه تجهیزات، تعداد و سایز نازل های مرتبط با هر تجهیز (Equipment List and Equipment Data Sheet)
- ارتفاع مایع نرمال درون تجهیزات و مخازن
- ابعاد لوله ها و تعداد شیرها و اتصالات (P&ID & 3D Modelling (NAVIS Output))
- نوع و ابعاد محوطه diked area
- سابقه خرابی و نشتی تجهیزات
- اجزا و فلسفه سیستم کنترل Isolation system specifications, mainly ESDVs and NRVs, including: location, valve size, closure time and performance
- شرح فرآيند (Process Description)
- فلسفه ايمنی (Safety Philosophy including personnel ,Safety Distance,FF and EER equipments)
- طرح توسعه آینده (Future Expansion)
- فلسفه ایزولاسیون (Isolation Philosophy)
- فلسفه بستن واحد (Shutdown Philosophy)
- دیاگرام بستن واحد (ESD Block Diagram)
- دیاگرام سبب و اثرات (Cause & Effect (C&E) Diagram)
- Depressurizing system specification, mainly BDVs, including: location, blow down duration, valve orifice size and performance (Depressurizing System)
